
Nền tảng Tử Vi
Thuật ngữ Tử Vi: tọa, chiếu, củng, giáp, hiệp, hiếp và các từ người mới hay gặp
Nội dung bài viết
Thuật ngữ Tử Vi phần lớn chỉ nói về một việc: một ngôi sao đứng ở đâu so với cung bạn đang xem. Sao nằm ngay trong cung là "tọa thủ", sao ở cung đối diện là "xung chiếu", sao ở hai cung tam hợp chầu về là "củng", sao ở hai cung sát bên là "giáp". Nắm được khoảng mười lăm từ trong bài này, bạn đọc được hầu hết lời bình về lá số Tử Vi mà không phải đoán nghĩa.
Địa bàn, Thiên bàn và bản cung
Địa bàn
Địa bàn là 12 ô bao quanh bàn cờ, mỗi ô mang một địa chi cố định từ Tý đến Hợi. Vị trí địa chi không bao giờ đổi: Tý luôn ở hàng dưới, Ngọ luôn ở hàng trên, Dần luôn ở góc dưới bên trái. Nói "Thái Dương ở Ngọ" là chỉ một ô cố định, chưa nói gì về cung chức.
Thiên bàn
Trong bài này và trên bàn cờ eTuvi, Thiên bàn được dùng theo nghĩa ô lớn ở giữa bàn cờ, nơi ghi thông tin người được xem: ngày sinh hai lịch, tứ trụ, bản mệnh, Cục, Mệnh chủ, Thân chủ. Đây là nghĩa theo cách trình bày lá số của eTuvi, không phải nghĩa kỹ thuật duy nhất. Chữ "thiên bàn" có thể mang nghĩa khác trong các tài liệu khác, ví dụ có nơi dùng để chỉ lớp 12 tên cung chức (Mệnh, Phụ Mẫu, Phúc Đức...) đặt chồng lên địa bàn. Khi đọc tài liệu cũ, bạn nên để ý ngữ cảnh. Nội dung ô giữa được giải thích ở bài Ngũ hành cục và Mệnh chủ, Thân chủ.
Bản cung
Bản cung là chính cung đang được xét, đối lại với các cung chiếu về nó. Nói "sao tại bản cung" nghĩa là sao nằm ngay trong ô đó. Ví dụ: xem cung Tài Bạch thì Tài Bạch là bản cung; Phúc Đức, Quan Lộc chiếu về là "cung chiếu", không phải bản cung.
Sao đứng ở đâu: tọa thủ, đồng cung, vô chính diệu
Tọa thủ
Tọa thủ (ngồi giữ) là sao nằm ngay trong cung. "Thất Sát thủ Mệnh" nghĩa là Thất Sát đóng tại cung Mệnh. Đây là lớp ảnh hưởng trực tiếp nhất, cho "giọng" chính của cung. Muốn biết sao tọa thủ đang sáng hay tối, xem bài Miếu, vượng, đắc, bình, hãm.
Đồng cung
Đồng cung là hai hay nhiều sao cùng nằm trong một ô. Ví dụ: Tử Vi và Thiên Phủ đồng cung ở Dần hoặc Thân; Vũ Khúc và Tham Lang đồng cung ở Sửu hoặc Mùi. Sao đồng cung pha trộn tính chất với nhau, nên luận theo cả cặp chứ không đọc riêng từng sao. Chữ này cũng dùng cho cung: "Thân Mệnh đồng cung" là khi dấu cung Thân rơi đúng cung Mệnh (xem Cung Thân và Thân cư).
Vô chính diệu
Vô chính diệu là cung không có sao nào trong 14 chính tinh. Đa số lá số có hai cung như vậy, một số có bốn, một số không có cung nào. eTuvi đọc cung trống bằng cách mượn chính tinh của cung đối diện, với lực nhẹ hơn sao tọa thủ thật, đồng thời vẫn xét các sao trong cung và tam phương. Chi tiết ở bài Mệnh vô chính diệu.
Sao chiếu từ đâu: xung chiếu, tam hợp, tam phương tứ chính, nhị hợp
Lấy ví dụ một lá số có cung Mệnh ở Dần. Các cung liên quan đến Mệnh nằm ở đây:
| Quan hệ với Mệnh (Dần) | Ô địa chi | Cung chức |
|---|---|---|
| Bản cung | Dần | Mệnh |
| Xung chiếu | Thân | Thiên Di |
| Tam hợp | Ngọ, Tuất | Quan Lộc, Tài Bạch |
| Nhị hợp | Hợi | Tử Tức |
| Giáp (hai bên) | Sửu, Mão | Huynh Đệ, Phụ Mẫu |
Xung chiếu
Xung chiếu (chiếu thẳng từ đối diện) là quan hệ giữa hai cung nằm hai đầu một đường thẳng qua tâm bàn cờ: Tý với Ngọ, Sửu với Mùi, Dần với Thân, Mão với Dậu, Thìn với Tuất, Tỵ với Hợi. Cung Mệnh luôn xung chiếu với Thiên Di, Phu Thê với Quan Lộc, Tài Bạch với Phúc Đức. Một dạng hay được nhắc là Hóa Kỵ ở cung đối diện chiếu sang, gọi là Kỵ xung.
Tam hợp
Tam hợp là ba cung cách đều nhau bốn ô, tạo thành một tam giác: Thân Tý Thìn, Dần Ngọ Tuất, Tỵ Dậu Sửu, Hợi Mão Mùi. Với cung Mệnh, hai cung tam hợp luôn là Tài Bạch và Quan Lộc, nên người ta hay nói "Mệnh, Tài, Quan" như một bộ.
Tam phương tứ chính
Tam phương tứ chính là bộ bốn cung: bản cung, hai cung tam hợp và cung xung chiếu. Đây là khung đọc chính của Nam Phái: muốn đánh giá một cung, đừng chỉ nhìn ô đó, mà nhìn cả bốn ô. Với Mệnh ở Dần, bộ này là Dần, Ngọ, Tuất, Thân. Phần lớn cách cục, như Tử Phủ Vũ Tướng hay Sát Phá Tham, được nhận diện trên chính bộ bốn cung này.
Nhị hợp
Nhị hợp là hai cung "hợp ngầm" theo cặp địa chi: Tý với Sửu, Dần với Hợi, Mão với Tuất, Thìn với Dậu, Tỵ với Thân, Ngọ với Mùi. Ảnh hưởng của cung nhị hợp thường được xem là nhẹ và kín, như sự hậu thuẫn phía sau. Cung nhị hợp của Mệnh đổi tùy Mệnh ở đâu: Mệnh ở Dần thì nhị hợp là Hợi (Tử Tức), Mệnh ở Tý thì nhị hợp là Sửu (Phụ Mẫu).
Trên bàn cờ eTuvi, bạn chạm vào một cung bất kỳ: cung tam hợp, cung xung chiếu và cung nhị hợp được tô màu riêng, các cung khác mờ đi.
Sao kẹp và sao chầu: giáp, củng, triều
Giáp
Giáp (kẹp, có tài liệu viết là "hiệp") là khi hai sao nằm ở hai cung sát hai bên một cung, như hai người đứng hai bên vai bạn. Tốt hay bất lợi tùy các sao tham gia. Ví dụ:
- Kình Đà giáp Mệnh: Lộc Tồn đóng tại Mệnh thì Kình Dương luôn ở cung kế tiếp, Đà La luôn ở cung phía trước, nên hai sao này kẹp Mệnh. Xem cách Kình Đà giáp Mệnh.
- Tả Hữu giáp Mệnh: Tả Phụ, Hữu Bật đứng hai bên Mệnh, gợi ý dễ có người nâng đỡ. Xem cách Tả Hữu giáp Mệnh.
- Giáp Ấn: hai thế kẹp sao Thiên Tướng (tượng ấn tín), có thế tốt và thế cần lưu ý. Xem Tài Ấm giáp Ấn, Hình Kỵ giáp Ấn.
Phần mềm eTuvi hiện tự nhận diện bốn thế giáp Mệnh: Xương Khúc, Tả Hữu, Kình Đà và Không Kiếp.
Củng
Củng (chầu về) là khi sao từ các cung tam hợp hướng về một cung, như hai cánh tay ôm lấy. "Xương Khúc củng Mệnh" là Văn Xương, Văn Khúc hội về tam phương tứ chính của Mệnh. Riêng với cách này, eTuvi chỉ ghi nhận khi cả hai sao không hãm và ít nhất một sao ở ngay Mệnh hoặc chiếu thẳng từ Thiên Di. Xem cách Xương Khúc củng Mệnh.
Triều
Triều (chầu, hướng về bậc tôn quý) gần nghĩa với củng, nhưng thường dùng cho chính tinh lớn. "Phủ Tướng triều viên", theo định nghĩa rộng eTuvi dùng, là Thiên Phủ và Thiên Tướng từ hai cung tam hợp chiếu về một cung Mệnh không có hai sao đó tại chỗ; có tài liệu đặt điều kiện hẹp hơn. "Thất Sát triều Đẩu" lại dùng chữ triều theo hướng ngược: Thất Sát một mình đóng tại Mệnh ở Tý, Ngọ, Dần hoặc Thân, cung đối diện luôn có Thiên Phủ đi cùng Tử Vi hoặc Vũ Khúc, như vị tướng hướng về chủ soái. eTuvi gộp bốn vị trí này chung một tên; một cách dùng gọi thế ở Dần, Thân là Triều Đẩu, ở Tý, Ngọ là Ngưỡng Đẩu, và có tài liệu gọi khác. Xem Phủ Tướng triều viên và Thất Sát triều Đẩu.
Hai chữ dễ nhầm: hiệp và hiếp
Hai chữ này đọc gần giống nhau và hay gặp trong lời bình cũ, nhưng các tài liệu không dùng thống nhất, cũng không phải sách nào cũng phân biệt "hiệp là được giúp, hiếp là bị ép". Trong bài này, hai chữ được dùng như sau:
- Hiệp: dùng như "giáp", tức thế hai sao ở hai cung kề hai bên một cung. Tên cách "Dương Đà hiệp Kỵ" (Kình Dương, Đà La đứng hai bên cung có Hóa Kỵ) là một ví dụ. Thế hiệp tốt hay bất lợi tùy các sao tham gia: Tả Phụ, Hữu Bật hai bên thì được đỡ, Kình Dương, Đà La hai bên thì bị ép.
- Hiếp: có nơi dùng như một cách nói "bị ép, bị gây sức ép", ví dụ cung bị sát tinh hoặc Hóa Kỵ vây quanh. Đây chưa phải thuật ngữ mọi tài liệu thống nhất, nên khi gặp chữ này, hãy đọc theo ngữ cảnh của tài liệu đó.
Gặp chữ "hiếp", đừng vội lo: hãy xem cung đó có chính tinh sáng, có Hóa Lộc, Hóa Quyền, Hóa Khoa hay cát tinh đỡ không, và chuẩn bị phương án dự phòng cho mảng đó.
Cường cung và nhàn cung
Cường cung là những cung được coi là trọng yếu, có sức chi phối lớn đến cả lá số. Danh sách cường cung khác nhau theo tác giả. Phần lõi thường được coi trọng trong phân tích cơ bản là Mệnh, Thân, Tài Bạch, Quan Lộc; các cung như Phúc Đức, Thiên Di, Điền Trạch hoặc Phu Thê có được xếp vào hay không tùy tài liệu. Nhàn cung là các cung còn lại như Huynh Đệ, Nô Bộc, Tử Tức, Phụ Mẫu, Tật Ách: không phải không quan trọng, mà ít chi phối toàn cục hơn.
Sao đẹp ở cường cung được xem là đáng giá hơn, sao xấu ở nhàn cung thường ảnh hưởng gọn trong mảng đó. eTuvi vẫn chấm điểm và luận đủ 12 cung, vì mảng nào cũng có thể là chuyện lớn nhất với bạn lúc này.
Bảng tóm tắt nhanh
| Thuật ngữ | Nghĩa đời thường | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tọa thủ | Sao nằm ngay trong cung | Thất Sát thủ Mệnh |
| Đồng cung | Nhiều sao chung một ô | Tử Phủ đồng cung ở Dần |
| Vô chính diệu | Cung không có chính tinh | Mệnh trống, mượn sao Thiên Di |
| Xung chiếu | Cung đối diện chiếu thẳng | Thiên Di chiếu Mệnh |
| Tam hợp | Ba cung cách đều bốn ô | Mệnh, Tài Bạch, Quan Lộc |
| Tam phương tứ chính | Bản cung, hai tam hợp, cung xung chiếu | Dần, Ngọ, Tuất, Thân |
| Nhị hợp | Cặp cung hợp ngầm | Dần với Hợi |
| Giáp | Hai sao kẹp hai bên | Kình Đà giáp Mệnh |
| Củng | Sao từ tam hợp chầu về | Xương Khúc củng Mệnh |
| Triều | Chính tinh lớn chầu về | Phủ Tướng triều viên |
| Hiệp / Hiếp | Hiệp: như giáp; hiếp: cách nói bị ép, có nơi dùng | Dương Đà hiệp Kỵ |
| Cường cung / Nhàn cung | Cung trọng yếu / cung phụ | Quan Lộc / Nô Bộc |
Câu hỏi thường gặp
Tọa thủ và chiếu khác nhau thế nào?
Tọa thủ là sao nằm ngay trong cung, tác động trực tiếp và mạnh nhất. Chiếu là sao ở cung khác (đối diện hoặc tam hợp) gửi ảnh hưởng sang, nhẹ hơn một bậc.
Tam hợp và tam phương tứ chính có giống nhau không?
Không hẳn. Tam hợp chỉ gồm ba cung cách đều nhau. Tam phương tứ chính là tam hợp cộng thêm cung xung chiếu, tổng cộng bốn cung. Với cung Mệnh, tam hợp là Mệnh, Tài Bạch, Quan Lộc; tam phương tứ chính thêm Thiên Di.
Giáp và củng khác nhau ra sao?
Giáp là hai sao đứng sát hai bên cung, như người đứng kề vai. Củng là sao từ hai cung tam hợp cách bốn ô chầu về, như người đứng xa nhưng cùng hướng về bạn.
Làm sao xem tam phương tứ chính trên lá số của mình?
Bạn lập lá số miễn phí trên eTuvi rồi chạm vào cung muốn xem. Bàn cờ tô sáng hai cung tam hợp, cung xung chiếu và cung nhị hợp, nên bạn thấy ngay bốn cung cần đọc cùng nhau.
Xem điều này trên lá số của chính bạn
Lập lá số Tử Vi miễn phí, không cần đăng nhập. Bàn cờ 12 cung, bảng điểm và phần tóm tắt luận giải hiện ngay sau vài giây, đọc theo cả Nam Phái (Tam hợp) và Bắc Phái (Tứ hóa).
Bài liên quan
Nền tảng Tử ViNgũ hành cục trong Tử Vi là gì? Cục khác mệnh nạp âm thế nào, cách an Cục và ý nghĩa trên lá số
Ngũ hành cục là gì: cách an Cục theo can chi cung Mệnh, từ Thủy Nhị Cục đến Hỏa Lục Cục, Cục quyết định tuổi khởi đại vận, sao Tử Vi và khác mệnh nạp âm ra sao.
Đọc bài
Nền tảng Tử ViBao nhiêu người có chung một lá số Tử Vi? Phép tính đơn giản và cách nhìn cho đúng
Bao nhiêu người chung một lá số Tử Vi: lá số dựng từ năm, tháng, ngày, giờ âm và giới tính, phép ước lượng có giả định rõ, vì sao chung lá số không chung đời.
Đọc bài
Nền tảng Tử ViMiếu, vượng, đắc, bình, hãm là gì trong Tử Vi: bảng độ sáng 14 chính tinh và cách đọc sao hãm
Miếu, vượng, đắc, bình, hãm là gì: bảng độ sáng 14 chính tinh eTuvi dùng, vì sao Thái Dương, Thái Âm sáng tối theo ngày đêm, sao hãm không phải sao xấu.
Đọc bài
Nền tảng Tử ViTuần Triệt là gì? Cách an, ý nghĩa trong Tử Vi và Tuần, Triệt khác nhau thế nào
Tuần triệt là gì, cách an Tuần Trung Không Vong và Triệt Lộ Không Vong theo năm sinh, Tuần Triệt tại Mệnh, Thân, Quan Lộc, Tài Bạch và có xung chiếu không.
Đọc bài